Linki do pirackich stron mogą naruszać prawa autorskie – orzekł TSUE. Ale nie zawsze naruszają.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w  dniu 8 września 2016 r. wydał wyrok w sprawie spółki GS Media, która prowadziła portal odsyłający do zdjęć będących własnością wydawcy magazynu „Playboy”, znajdujących się w innej witrynie łamiącej prawa autorskie (sygnatura akt: C-160/15) rozstrzygający następujące zapytania prejudycjalne:

I.

a) Czy »publiczne udostępnianie« w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 ma miejsce, gdy osoba inna niż podmiot praw autorskich za pomocą hiperłącza umieszczonego w prowadzonej przez nią witrynie internetowej odsyła do prowadzonej przez osobę trzecią witryny internetowej dostępnej dla wszystkich internautów, w której utwór udostępniono publiczności bez zezwolenia podmiotu praw autorskich?

b) Czy jest przy tym istotne to, czy utwór nie został już wcześniej udostępniony publiczności w inny sposób za zgodą podmiotu praw autorskich?

c) Czy ma znaczenie to, czy osoba wstawiająca hiperłącze wie lub powinna wiedzieć o braku zezwolenia podmiotu praw autorskich na umieszczenie utworu we wspomnianej w pytaniu pierwszym lit. a) witrynie internetowej osoby trzeciej i ewentualnie o fakcie, że utwór również w innym miejscu nie został wcześniej udostępniony publiczności za zgodą podmiotu prawa autorskich?

II.

a) W wypadku udzielenia na pytanie pierwsze lit. a) odpowiedzi przeczącej: czy ma lub może mieć miejsce w tej sytuacji publiczne udostępnianie, gdy witryna internetowa, do której odsyła hiperłącze, a tym samym utwór, są dostępne dla internautów, choć nie w łatwy sposób, tak że wstawienie hiperłącza w wysokim stopniu ułatwia znalezienie utworu?

b) Czy dla odpowiedzi na pytanie drugie lit. a) ma znaczenie to, czy osoba wstawiająca hiperłącze wie lub powinna wiedzieć o tym, iż witryna, do której odsyła hiperłącze, nie jest łatwa do znalezienia dla internautów?

III.

Czy istnieją inne okoliczności, które należy uwzględnić przy odpowiedzi na pytanie, czy ma miejsce publiczne udostępnianie, gdy za pomocą wstawienia hiperłącza w witrynie internetowej umożliwia się dostęp do utworu, który nie został wcześniej udostępniony publiczności za zezwoleniem podmiotu praw autorskich?”.

stwierdził, że:

„art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że aby ustalić, czy fakt umieszczenia w witrynie internetowej hiperłączy odsyłających do utworów chronionych – swobodnie dostępnych w innej witrynie internetowej bez zezwolenia podmiotu praw autorskich – stanowi „publiczne udostępnianie” w rozumieniu tego przepisu, należy określić,

  • czy te hiperłącza zostały udostępnione bez celu zarobkowego przez osobę, która nie wiedziała lub nie mogła racjonalnie wiedzieć o bezprawnym charakterze publikacji tych utworów w tej innej witrynie internetowej,
  • czy też przeciwnie, wspomniane hiperłącza zostały udostępnione w celu zarobkowym, w której to sytuacji należy domniemywać istnienie tej wiedzy.”

Uzasadniając orzeczenie TSUE wskazał, że:

  • Poprzez trzy zadane pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy – i ewentualnie, w jakich okolicznościach – fakt umieszczenia w witrynie internetowej hiperłącza odsyłającego do utworów chronionych, swobodnie dostępnych w innej witrynie internetowej bez zezwolenia podmiotu praw autorskich, stanowi „publiczne udostępnianie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29. W tym kontekście dąży on w szczególności do ustalenia, czy istotny jest fakt, że sporne utwory nie zostały jeszcze opublikowane w inny sposób za zezwoleniem tego podmiotu praw autorskich oraz że udostępnienie tych hiperłączy znacznie ułatwia znalezienie tych utworów, mając na względzie, że witryny internetowej, w której są one dostępne dla wszystkich internautów, nie można łatwo odnaleźć i że podmiot, który umieścił wspomniane hiperłącza, wiedział lub powinien był wiedzieć o tej sytuacji, a także okoliczność, że wspomniany podmiot praw autorskich nie zezwolił na publikację spornych utworów w tej ostatniej witrynie.
  • Z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wynika, że państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie, lub też do zabraniania takiego udostępniania. Zgodnie z tym przepisem autorom przysługuje zatem prawo o charakterze prewencyjnym, pozwalające wkroczyć w celu zakazania publicznego udostępnienia przez potencjalnych użytkowników ich utworów, którego to udostępnienia użytkownicy ci mogą chcieć dokonać (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 marca 2012 r., SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, pkt 75; z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 30).
  • Ze względu na to, że w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 nie sprecyzowano pojęcia „publicznego udostępniania”, należy określić jego znaczenie i zakres w świetle celów, do jakich zmierza ta dyrektywa, i kontekstu, w jakim został on umieszczony (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE, C‑306/05, EU:C:2006:764, pkt 33, 34; a także z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in., C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 184, 185). W tym względzie należy przypomnieć, że z motywów 9 i 10 dyrektywy 2001/29 wynika, iż jej celem jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony, umożliwiającego im otrzymanie stosownego wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów, polegające w szczególności na ich publicznym udostępnianiu. W związku z tym pojęcie „publicznego udostępniania” należy rozumieć szeroko, zgodnie zresztą z wyraźnym brzmieniem motywu 23 tej dyrektywy (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in., C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 186; a także z dnia 7 marca 2013 r., ITV Broadcasting i in., C‑607/11, EU:C:2013:147, pkt 20).
  • Jednocześnie z motywów 3 i 31 dyrektywy 2001/29 wynika, że dokonana za pomocą tej dyrektywy harmonizacja ma na celu utrzymanie, i to zwłaszcza w środowisku elektronicznym, właściwej równowagi między z jednej strony interesem podmiotów praw autorskich i praw pokrewnych związanym z ochroną ich prawa własności intelektualnej, zagwarantowanego w art. 17 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), a z drugiej strony ochroną interesów i praw podstawowych użytkowników przedmiotów chronionych – w szczególności ochroną ich wolności wypowiedzi i informacji, zagwarantowanej w art. 11 karty – a także ochroną interesu ogólnego.
  • Jak orzekł już Trybunał, pojęcie „publicznego udostępniania” łączy dwie przesłanki wymagające łącznego spełnienia, mianowicie chodzi o „czynność udostępniania” utworu i udostępnianie tego ostatniego „publiczności” (wyroki: z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 16; z dnia 19 listopada 2015 r., SBS Belgium, C‑325/14, EU:C:2015:764, pkt 15; a także z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 37)
  • Ponadto Trybunał uściślił, że pojęcie „publicznego udostępniania” wymaga zindywidualizowanej oceny [zob. wyrok z dnia 15 marca 2012 r., Phonographic Performance (Ireland), C‑162/10, EU:C:2012:141, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo, w odniesieniu do pojęcia „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. 2006, L 376, s. 28), które w ramach tej dyrektywy ma taki sam zakres jak w ramach dyrektywy 2001/29 (zob. podobnie wyrok z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 33)].
  • Aby dokonać takiej oceny, należy uwzględnić wiele uzupełniających się czynników, niemających charakteru autonomicznego i współzależnych od siebie. Ponieważ czynniki te mogą w zależności od różnych konkretnych sytuacji występować w bardzo różnym stopniu nasilenia, należy je uwzględniać zarówno indywidualnie, jak i biorąc pod uwagę ich wzajemne oddziaływanie [wyroki: z dnia 15 marca 2012 r., SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, pkt 79; z dnia 15 marca 2012 r., Phonographic Performance (Ireland), C‑162/10, EU:C:2012:141, pkt 30; z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 35].
  •  Wśród tych czynników w pierwszej kolejności Trybunał podkreślił nieodzowną rolę użytkownika i zamierzony charakter jego działania. I tak dokonuje on czynności udostępnienia, gdy podejmuje działania w celu udzielenia swoim klientom dostępu do utworu chronionego, mając pełną świadomość konsekwencji tych działań, a zwłaszcza gdy w wypadku braku takich działań klienci ci nie mogliby co do zasady korzystać z nadawanego utworu [zob. podobnie wyroki: z dnia 15 marca 2012 r., SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, pkt 82 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 15 marca 2012 r., Phonographic Performance (Ireland), C‑162/10, EU:C:2012:141, pkt 31].
  • W drugiej kolejności Trybunał uściślił, że pojęcie „publiczności” dotyczy nieokreślonej liczby potencjalnych odbiorców i zakłada dodatkowo dość znaczną liczbę osób [zob. podobnie wyroki: z dnia 15 marca 2012 r., SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, pkt 84 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 15 marca 2012 r., Phonographic Performance (Ireland), C‑162/10, EU:C:2012:141, pkt 33]. Co więcej, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że objęcie zakresem pojęcia „publicznego udostępniania” wymaga, aby utwór chroniony został udostępniony w oparciu o szczególną technologię, inną niż te dotychczas używane, lub – w wypadku niespełnienia powyższej przesłanki – wśród „nowej publiczności”, a więc publiczności, która nie została już wzięta pod uwagę przez podmioty praw autorskich, gdy zezwoliły one na pierwotne udostępnienie ich utworu publiczności (wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 24; a także postanowienie z dnia 21 października 2014 r., BestWater International, C‑348/13, niepublikowane, EU:C:2014:2315, pkt 14 i przytoczone tam orzecznictwo).
  • W trzeciej kolejności Trybunał orzekł, że charakter zarobkowy publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 nie jest bez znaczenia [zob. podobnie wyroki: z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in., C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 204; z dnia 15 marca 2012 r., SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, pkt 88; a także z dnia 15 marca 2012 r., Phonographic Performance (Ireland), C‑162/10, EU:C:2012:141, pkt 36].
  • To w szczególności w świetle wspomnianych czynników należy dokonać oceny, czy w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym fakt umieszczenia w witrynie internetowej hiperłącza odsyłającego do utworów chronionych – swobodnie dostępnych w innej witrynie internetowej bez zezwolenia podmiotu praw autorskich – stanowi „publiczne udostępnianie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.
  • W tym względzie należy przypomnieć, że w wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in. (C‑466/12, EU:C:2014:76) Trybunał dokonał wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 w ten sposób, że nie stanowi czynności „publicznego udostępniania” w rozumieniu tego przepisu udostępnienie na stronie internetowej linków, na które można kliknąć, odsyłających do utworów ogólnie dostępnych na innej stronie internetowej. Taki sposób wykładni został także przyjęty w postanowieniu z dnia 21 października 2014 r., BestWater International (C‑348/13, niepublikowane, EU:C:2014:2315), w odniesieniu do takich linków używających techniki „framingu”.  Jednakże z uzasadnienia powyższych orzeczeń wynika, że Trybunał zamierzał w nich orzec jedynie w przedmiocie umieszczenia hiperłączy odsyłających do utworów, które zostały już swobodnie udostępnione w innej witrynie internetowej za zgodą podmiotu praw autorskich, a Trybunał stwierdził brak publicznego udostępniania ze względu na to, że rozpatrywana czynność udostępnienia nie została dokonana wśród nowej publiczności.
  • W tym kontekście Trybunał wskazał, że z uwagi na to, iż hiperłącze i witryna internetowa, do której odsyła to hiperłącze, zapewniają dostęp do utworu chronionego za pomocą takiej samej techniki, a mianowicie Internetu, taki link powinien być przeznaczony dla nowej publiczności. Jeżeli nie ma to miejsca, w szczególności ponieważ utwór jest już swobodnie dostępny dla wszystkich internautów w innej witrynie internetowej za zezwoleniem podmiotów praw autorskich, danej czynności nie można zakwalifikować jako „publicznego udostępnienia” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29. Ponieważ bowiem – i w zakresie, w jakim – utwór ten jest swobodnie dostępny w witrynie internetowej, do której hiperłącze pozwala dotrzeć, należy stwierdzić, że gdy podmioty praw autorskich związanych z tym utworem zezwoliły na takie udostępnienie, uwzględniły one wszystkich internautów jako publiczność (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., EU:C:2014:76, pkt 24–28; a także postanowienie z dnia 21 października 2014 r., BestWater International, C‑348/13, niepublikowane, EU:C:2014:2315, pkt 15, 16, 18).
  • W konsekwencji ani z wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in. (C‑466/12, EU:C:2014:76), ani z postanowienia z dnia 21 października 2014 r., BestWater International (C‑348/13, niepublikowane, EU:C:2014:2315) nie można wywodzić, że umieszczenie w witrynie internetowej hiperłączy odsyłających do utworów chronionych, które zostały swobodnie udostępnione w innej witrynie internetowej, lecz bez zezwolenia podmiotów praw autorskich związanych z tymi utworami, jest co do zasady wyłączone z pojęcia „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29. Przeciwnie, orzeczenia te potwierdzają znaczenie takiego zezwolenia w świetle tego przepisu, ponieważ ten ostatni stanowi dokładnie, że na każdą czynność udostępnienia utworu publiczności podmiot praw autorskich powinien udzielić zezwolenia.  GS Media, rządy niemiecki, portugalski i słowacki, a także Komisja Europejska wskazują jednak, że fakt automatycznego kwalifikowania każdego umieszczenia takich linków odsyłających do utworów opublikowanych w innych witrynach internetowych jako „publicznego udostępniania”, gdy podmioty praw autorskich związanych z tymi utworami nie zezwoliły na tę publikację w Internecie, skutkowałby istotnym ograniczeniem wolności wypowiedzi i informacji oraz nie zapewniałby zamierzonej przez dyrektywę 2001/29 właściwej równowagi między tą wolnością i interesem ogólnym z jednej strony a interesem podmiotów praw autorskich związanym ze skuteczną ochroną ich własności intelektualnej z drugiej strony.
  •  W tym względzie należy stwierdzić, że faktycznie Internet ma szczególne znaczenie dla zagwarantowanej w art. 11 karty wolności wypowiedzi i informacji, a także że hiperłącza przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania Internetu oraz do wymiany opinii i informacji w tej sieci charakteryzującej się dostępnością ogromnej ilości informacji.   Ponadto może okazać się trudne, w szczególności dla podmiotów, które zamierzają umieścić takie linki, sprawdzenie, czy witryna internetowa, do której mają odsyłać te linki, udziela dostępu do utworów chronionych, a także w danym wypadku – czy podmioty praw autorskich związanych z tymi utworami zezwoliły na ich publikację w Internecie. Takie sprawdzenie jest jeszcze trudniejsze, gdy prawa te są przedmiotem dalszych licencji. Co więcej, treść witryny internetowej, do której hiperłącze umożliwia dostęp, może zostać zmieniona po zamieszczeniu tego linku, zawierając utwory chronione, a osoba, która zamieściła wspomniany link, niekoniecznie jest tego świadoma.
  •  Dla celów zindywidualizowanej oceny istnienia „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy zatem – gdy umieszczenie hiperłącza odsyłającego do utworu swobodnie dostępnego w innej witrynie internetowej zostało dokonane przez osobę, która, czyniąc to, nie działała w celu zarobkowym – uwzględnić okoliczność, że osoba ta nie wie, i nie może racjonalnie wiedzieć, iż ten utwór został opublikowany w Internecie bez zezwolenia podmiotu praw autorskich.
  •  Taka osoba, udostępniając wspomniany utwór publiczności poprzez umożliwienie innym internautom bezpośredniego dostępu do niego (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 18–23), nie działa bowiem co do zasady z pełną świadomością skutków swojego zachowania w celu umożliwienia klientom dostępu do utworu bezprawnie opublikowanego w Internecie. Co więcej, gdy dany utwór był już dostępny bez żadnych ograniczeń dostępu w witrynie internetowej, do której hiperłącze umożliwia dostęp, wszyscy internauci mogli co do zasady już mieć dostęp do tej witryny internetowej, nawet przy braku tego działania.   Natomiast gdy zostanie ustalone, że taka osoba wiedziała lub powinna była wiedzieć, iż hiperłącze, które zamieściła, umożliwia dostęp do utworu opublikowanego bezprawnie w Internecie – na przykład ze względu na fakt, że została o tym uprzedzona przez podmioty praw autorskich – należy stwierdzić, że udostępnienie tego linku stanowi „publiczne udostępnianie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.
  • Podobnie jest w sytuacji, gdy ten link umożliwia użytkownikom witryny internetowej, w której ów link się znajduje, obejście ograniczeń zastosowanych w witrynie, w której znajduje się utwór chroniony, w celu ograniczenia dostępu jedynie dla klientów tejże witryny, ponieważ umieszczenie takiego linku stanowi wówczas celowe działanie, bez którego wspomniani użytkownicy nie mogliby korzystać z rozpowszechnionych utworów (zob. analogicznie wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 27, 31). Ponadto gdy umieszczenie hiperłącza zostaje dokonane w celu zarobkowym, można oczekiwać od podmiotu dokonującego takiego umieszczenia, że przeprowadzi on niezbędne weryfikacje, aby upewnić się, że dany utwór nie został bezprawnie opublikowany w witrynie, do której odsyłają wspomniane hiperłącza, w związku z czym można domniemywać, iż to umieszczenie zostało dokonane z pełną świadomością tego, iż wspomniany utwór jest chroniony i ze świadomością ewentualnego braku zezwolenia podmiotu praw autorskich na publikację w Internecie.
  • W tych okolicznościach, i jeżeli to wzruszalne domniemanie nie zostanie obalone, czynność polegającą na umieszczeniu hiperłącza odsyłającego do utworu bezprawnie opublikowanego w Internecie należy uznać za stanowiącą „publiczne udostępnianie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.
  •  Jednakże, wobec braku nowej publiczności, nie będzie miało miejsca udostępnianie „publiczności” w rozumieniu tego przepisu we wspomnianej w pkt 40–42 niniejszego wyroku sytuacji, w której utwory, do których dostęp umożliwiają wspomniane hiperłącza, zostały swobodnie udostępnione w innej witrynie internetowej za zgodą podmiotu praw autorskich.
  •   Taki sposób wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 zapewnia zamierzony przez tę dyrektywę wysoki poziom ochrony autorów. Zgodnie z tą dyrektywą i w granicach określonych w jej art. 5 ust. 3 podmioty praw autorskich mogą występować nie tylko przeciwko pierwotnej publikacji ich utworu w witrynie internetowej, lecz także przeciwko każdej osobie umieszczającej dla celów zarobkowych hiperłącze odsyłające do utworu bezprawnie opublikowanego w tej witrynie, a po spełnieniu przesłanek określonych w pkt 49 i 50 niniejszego wyroku także przeciwko osobom, które zamieściły takie linki nie realizując celów zarobkowych. W tym względzie należy w szczególności wskazać, że te podmioty praw autorskich mają w każdym wypadku możliwość powiadomienia takich osób o bezprawnym charakterze publikacji ich utworu w Internecie i działania przeciwko nim, w sytuacji gdyby odmówiły one usunięcia tego linku i nie mogły powołać się na jeden z wymienionych w tym art. 5 ust. 3 wyjątków.
  • Co się tyczy rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawy, jest bezsporne, że GS Media prowadzi witrynę GeenStijl i że udostępniła ona dla celów zarobkowych hiperłącza odsyłające do zawartych w witrynie Filefactory plików ze spornymi fotografiami.
  • Jest także bezsporne, że Sanoma nie zezwoliła na publikację tych fotografii w Internecie.
  • Ponadto ze wskazanego w postanowieniu odsyłającym przedstawienia powyższych okoliczności faktycznych wydaje się wynikać, że GS Media była świadoma tej ostatniej okoliczności i że nie może ona obalić domniemania, iż umieszczenie tych linków zostało dokonane z pełną świadomością bezprawnego charakteru tej publikacji.
  • W tych okolicznościach wydaje się, że – z zastrzeżeniem dokonania przez sąd odsyłający odmiennych ustaleń – umieszczając te linki, spółka GS Media dokonała „publicznego udostępnienia” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, bez konieczności dokonywania w tym kontekście oceny pozostałych okoliczności wskazanych przez sąd odsyłający i przywołanych w pkt 26 niniejszego wyroku.

powrót na stronę główną prawników z FWSK

Powiązane wpisy