Sąd może obniżyć karę umowną

Sąd może obniżyć kare umowną, gdyż kontrola jej wysokości w procesie sądowym należy do tzw. praw sędziowskich. Tak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 listopada 2014 r. o sygnaturze I Ca 838/14:

„(…) Zgodnie z treścią art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).

Zarówno w piśmiennictwie, jak i judykaturze przyjmuje się, że zakres odpowiedzialności z tytułu kary umownej pokrywa się w pełni z zakresem ogólnej odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 k.c.). Argumentuje się przy tym, że wynika to zarówno z celu kary umownej, jak i umiejscowieniu przepisów normujących karę umowną.

Podporządkowanie kary umownej podstawom odpowiedzialności kontraktowej powoduje, że zobowiązany do jej zapłaty może się stosownie do treści art. 471 k.c. w związku z art. 472 k.c. bronić zarzutem, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności

(por. wyroki Sądu Najwyższego:

  • z dnia 11 lutego 1999 r., sygn. akt III CKN 166/98, niepubl.,
  • z dnia 13 czerwca 2003 r., sygn. akt III CKN 50/01, niepubl.,
  • z dnia 5 października 2003 r., sygn. akt I CK 137/02, niepubl.,
  • z dnia 11 marca 2004 r., V CK 369/09, niepubl.,
  • z dnia 31 marca 2004 r., III CK 446/02,
  • z dnia 8 lipca 2004 r., IV CK 583/03,
  • z dnia 7 lipca 2005 r., V CSK 234/07,
  • z dnia 7 grudnia 2007 r., III CSK 234/07,
  • z dnia 11 stycznia 2008 r., V CSK 362/07,
  • z dnia 18 stycznia 2008 r., V CSK 385/07,
  • z dnia 6 października 2010 r., II CSK 180/10).

W orzeczeniach tych Sąd Najwyższy zajmował jednoznaczne stanowisko, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z przyczyn, za które odpowiada strona zobowiązana, stanowi podstawową przesłankę powstania roszczenia o zapłatę kary umownej (art. 483 k.c. w związku z art. 471 k.c.).

Ustawowa konstrukcja kary umownej nie opiera się więc na mechanizmie gwarancyjnym, lecz na ogólnych zasadach odpowiedzialności odszkodowawczej.

Zgodnie z art. 484 § 2 k.c. jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Ustawodawca określił więc dwie przesłanki miarkowania kary umownej:

  • wykonanie w znacznej części zobowiązania, z którym związana jest kara oraz
  • rażące wygórowanie wysokości kary.

Wyliczenie zawarte w art. 484 § 2 k.c. należy uznać za wyczerpujące.

Jednocześnie instytucja kary umownej należy do praw tzw. sędziowskich, stąd też do sądu należy wybór kryteriów, na podstawie których poddaje on kontroli wysokość kary umownej

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 655/12, LEX nr 1286575).

Podkreślenia wymaga, że w omawianej regulacji nie wskazano stanów faktycznych co do przesłanek uzasadniających miarkowanie kary umownej, pozostawiając ich ustalenie uznaniu sędziowskiemu uwzględniającemu okoliczności konkretnej sprawy.

Takie rozwiązanie zapewnia możliwość elastycznego stosowania miarkowania kary umownej. Ustawodawca, posługując się w art. 484 § 2 k.c. abstrakcyjnym i niedookreślonym pojęciem rażąco wygórowanej kary umownej oraz nie wskazując jednoznacznie kryteriów, które rozstrzygałyby o nadmiernej wysokości kary umownej i nie podając również hierarchii takich kryteriów, chciał w ten sposób zapewnić możliwość elastycznego stosowania instytucji miarkowania kary umownej, opierającej się w dużym stopniu na uznaniu sędziowskim, uwzględniającym konkretne okoliczności sprawy

(wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I ACa 368/13, LEX nr 1366146).

Stąd też ocenę, czy kara w danym przypadku jest rażąco wygórowana w rozumieniu art. 484 § 2 k.c. należy dokonać w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, a zatem uwzględniając:

  • przedmiot umowy,
  • okoliczności, na jakie kara umowna została zastrzeżona,
  • cel tej kary,
  • sposób jej ukształtowania,
  • okoliczności, w jakich doszło do sytuacji uzasadniającej naliczenia kary,
  • wagę i zakres nienależytego wykonania umowy,
  • stopień winy, charakter negatywnych skutków dla drugiej strony,
  • stosunek między wysokością kary umownej, a wartością zobowiązania,
  • relację między wysokością kary umownej i wartością robót ustaloną w umowie, w której kara umowna została zastrzeżona;
  • stosunek kary umownej do odszkodowania, które należałoby się wierzycielowi na zasadach ogólnych, okres opóźnienia w terminowym wykonaniu umowy do czasu jej trwania

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt IV CSK 644/12, LEX nr 1365722,wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1997 r., sygn. akt II CKN 271/97, LEX nr 1170565,wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1980 r., sygn. akt I CR 229/80, OSNC 1980/12/243).(…)”

ZOBACZ WYROK SĄDU APELACYJNEGO W SZCZECINIE

z dnia 20 listopada 2014 (I ACa 838/14)


powrót na stronę główną prawników z FWSK

Powiązane wpisy