Rozliczenie ze wspólnikiem spółki cywilnej nie powoduje powstania przychodu

W dniu 8 grudnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 1317/09 wydany w sprawie skargi przygotowanej przez radcę prawnego Arkadiusza Forysia z kancelarii FORYŚ WOJCIECHOWSKI.

Reprezentowani przez radcę prawnego Arkadiusza Forysia podatnicy – krakowscy przedsiębiorcy z branży deweloperskiej – zwrócili się do Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie o wyjaśnienie:

czy przeniesienie przez wspólników spółki cywilnej własności lokalu mieszkalnego na ustępującego z tej spółki wspólnika, tytułem wypłaty jego udziału kapitałowego, prowadzi do powstania po stronie pozostających w spółce wspólników przychodu (i w konsekwencji dochodu), skoro wartość rynkowa przedmiotowej nieruchomości jest wyższa od ceny jej wytworzenia przez spółkę (w chwili dokonywania spłaty) i zarazem niższa od wartości udziału kapitałowego ustępującego wspólnika (z uwzględnieniem faktu, iż pozostała część wartości wniesionego kapitału wypłacona została wspólnikowi gotówką).

Zdaniem wnioskodawców po stronie pozostających w spółce wspólników nie powstał przychód.

Spółka dokonała przeniesienia własności nieruchomości będącej jej własnością, której wartość rynkowa na dzień dokonania transakcji była niższa od wartości obliczonego na podstawie bilansu uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki, udziału kapitałowego ustępującego wspólnika. Innymi słowy spółka dokonała czynności prowadzącej do wyzbycia się na rzecz byłego wspólnika składnika swojego majątku o wartości rynkowej niższej od wartości udziału kapitałowego, jaki należy się temu wspólnikowi (pozostała część kapitału wniesionego przez wspólnika została wypłacona gotówką).

Po stronie pozostających w spółce wspólników nie może być rozpoznany przychód, a zatem nie ma znaczenia fakt, że wartość rynkowa nieruchomości w dniu „spłaty” udziału kapitałowego w drodze przeniesienia własności lokalu jest wyższa od ceny wytworzenia lokalu.

Przychód może wystąpić jedynie po stronie wspólnika opuszczającego spółkę, bowiem to ten wspólnik otrzymuje przysporzenie majątkowe, pod warunkiem, że wartość udziału kapitałowego, jaki otrzymałby tytułem ustąpienia ze spółki, przewyższałby wartość wkładu, jaki wniósł on do tej spółki.

W indywidualnych interpretacjach Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie w imieniu Ministra Finansów stwierdził, że stanowisko wnioskodawców, w zakresie przychodu u wspólników spółki – jest nieprawidłowe, co skutkowało wniesieniem przez nich skargi  do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który podzielił ich pogląd w sprawie, uznał wniesione skargi za zasadne i uchylił zaskarżone interpretacje i stwierdził, że nie podlegają one wykonaniu w całości.

WSA w Krakowie uzasadnił swój wyrok wskazując m.in., że:

Obowiązku podatkowego nie można domniemywać. Fakt, że dany podmiot prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu jest opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych nie przesądza automatycznie, że każde zdarzenie gospodarcze, w którym uczestniczy, czynność cywilnoprawna, której jest stroną skutkuje dla niego powstaniem obowiązku podatkowego w tym podatku. Ustawodawca uznając za konieczne objęcie obowiązkiem podatkowym określonych stanów faktycznych, w art. 14 ust. 2 u.p.d.o.f. określił katalog uzyskanych przyrostów wartości majątku, które jednocześnie zaliczył do przychodów z działalności gospodarczej.”

Argumentem przeciwko stanowisku organu podatkowego jest również i to, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych za sytuację, która generuje powstanie przychodu w przypadku likwidacji spółki lub wystąpienia wspólnika ze spółki uznaje wyłącznie zwrot wspólnikowi wkładów w spółce osobowej (zwalniając jednocześnie ten przychód do wysokości wniesionych wkładów do spółki – art. 21 ust. 1 pkt 50 u.p.d.o.f.).”

Od wyroku tego skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w całości poglądy podatnika oraz WSA w Krakowie i skargę oddalił w całości.

W uzasadnieniu orzeczenia NSA wskazał, że:

Skoro stan faktyczny sprawy związany jest z rozliczeniem występującego ze spółki cywilnej wspólnika ze spółką, konieczne jest odwołanie się do przepisów kodeksu cywilnego rozliczenie to regulujących. Zgodnie z art. 871 § 1 k.c. wspólnikowi występującemu ze spółki zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania, oraz wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w braku takiego oznaczenia – wartość, którą wkład ten miał w chwili wniesienia. Nie ulega zwrotowi wartość wkładu polegającego na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika.

Ponadto wypłaca się występującemu wspólnikowi w pieniądzu taką część wartości wspólnego majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki (art. 871 § 2 k.c.).

Z przepisu art. 871 § 1 k.c. wynika, że co do zasady wkład zwraca się w naturze, bądź wypłaca się w pieniądzu jego wartość.

Istotnym jest ustalenie charakteru tego przepisu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że art. 871 k.c. jest przepisem względnie obowiązującym, co oznacza, że wspólnicy w uchwale lub umowie mogą określić odmienne zasady rozliczenia wspólnika występującego ze spółki. Stanowisko to zostało wyrażone w piśmiennictwie, również Sąd Najwyższy wypowiedział się za dopuszczalnością uregulowania w umowie sposobu rozliczenia stron odmiennego od przewidzianego w art. 871 k.c. czy art. 875 k.c. (por. np. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r., sygn. akt I CKN 879/87, niepubl.; z 4 lutego 2004 r., sygn. akt V CKN 150/03, niepubl., a także z 22 lipca 2004r., sygn. akt IV CK 537/03, dostępny w systemie LEX nr 188462).

Z powyższego wypływa wniosek, że dopuszczalne jest dokonanie rozliczenia pomiędzy ustępującym wspólnikiem, a pozostającymi w spółce wspólnikami w sposób dokonany w rozpoznawanej sprawie, poprzez przeniesienie na byłego wspólnika własności nieruchomości lokalowej w wybudowanym przez spółkę budynku mieszkalnym, a w części przez wypłatę gotówki.

Sam sposób rozliczenia, poprzez przekazanie w części majątku spółki, a w części gotówki, zamiast przekazania gotówki w całości, nie generuje przychodu po stronie wspólników pozostających w spółce cywilnej.

Czynności wzajemnych rozliczeń są dokonywane w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej i nie powodują uzyskania przez pozostających w spółce cywilnej wspólników przysporzenia, które mogłoby stanowić przychód w rozumieniu art. 14 ust. 1 u.p.d.o.f., gdyż równocześnie na skutek wystąpienia wspólnika zmniejsza się majątek wspólny tej spółki.”

ZOBACZ TREŚĆ ORZECZENIA WRAZ Z UZASADNIENIEM

 

Powiązane wpisy